Covid 19 Dönemi Dünya da ve Türkiye'de Gıda Fiyatlarının...
İsmail Saydan

İsmail Saydan

Covid 19 Dönemi Dünya da ve Türkiye'de Gıda Fiyatlarının Değerlendirilmesi

06 Temmuz 2020 - 22:43

Tahıl, yağlı tohumlar, süt ürünleri, et ve şeker için aylık değişiklikleri ölçen Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) gıda fiyat endeksinin 2018,2019 değerleri ve 2020 yılının ilk beş ayındaki değerleri aşağıdaki tabloda görülmektedir. Söz konusu tablo değerleri bize dünyadaki gıda fiyatları hakkında bir değerlendirme imkanı yapma hakkı tanıyacaktır.

Yıllar / Dönem

Gıda Fiyat Endeksi

Et

Süt Ürünler

Tahıllar

Yağlı Tohumlar

Şeker

2018

168,40

166,30

192,90

165,30

144

177,50

2019

171,40

175,7

198,7

164,3

135,2

180,30

2020/Ocak

183

183,8

200,6

169,30

176,30

200,7

2020/Şubat

179,5

175,4

209,8

167,9

158,10

209,7

2020/Mart

171,1

173,2

203,5

164,20

139,10

169,60

2020/Nisan

165,6

169,3

196,20

163,70

131,8

144,9

2020/Mayıs

162,5

168

181,8

162,20

128,10

155,60

Kaynak: FAO

Dünya gıda fiyat endeksi incelendiğinde 2019 yılında endeks 2018 yılına göre sadece %1,79 oranında artmış, Covid 19 salgın döneminin Mayıs / 2020 ise 2019 yılına göre gıda fiyat endeksi %5,2 düşüş kaydedilmiştir. Dolayısıyla gıda fiyatları aslında 2020 yılının 5, ayının sonunda 2019 yılına göre %5,2 oranında düşmüştür. Halbuki Covid 19 pandemi dönemini yaşayan dünyamız, 2020 yılının ilk 5 ayında üretimi ve talebi hiç durmayan hatta insanların sağlıklarına daha fazla dikkat ettiği 2020 yılının ilk beş ayında dünyada gıda fiyatları %5,2’lik bir düşüş kaydetmiştir. Dünya gıda fiyat endeksini oluşturan 5 temel ürünün tamamında aslında fiyatlar 2019 yılında 2020 yılına göre düşmüştür. Özellikle dünyada şeker fiyatları bu dönemde %13,7 oranında düşmüştür. Dünyada gıda fiyatlarını etkileyen nedenler genel olarak aşağıdaki gibi sayılabilir.

  • Gelişmekte olan ülkelerde nüfus ve gelir düzeyinin artması, şehirleşmenin artması.
  • Teknolojinin, politikaların ve geleneksel yakıt fiyatlarının değişmesiyle, biyoyakıt üretimi için gıdalık ve yemlik ürünlere olan talebin artması.
  • Tarımsal emtia fiyatlarının, petrol fiyatları ile olan ilişkisi artmaktadır. Petrol fiyatları hem yakıt ve gübre fiyatları yoluyla doğrudan, hem de biyoyakıtların etkisiyle dolaylı olarak tarımsal emtia fiyatlarını etkilemektedir.
  • Stokların yeni arz-talep dengesine olan oranının düşük olması.
  • İklim değişikliğinin belirsizliğinin fiyat beklentileri üzerindeki etkisi.
  • Bitkisel ve hayvansal ürünlere olan talep hızla artarken, üretim miktarının düşük oranda artması ve düşük stok seviyeleri fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturması.
  • Döviz kurundaki dalgalanmalar, yerel fiyatlardaki dalgalanmaları etkileyerek küresel fiyatları etkileyebilmesi.
  • Hükümetlerin kendi yerel piyasalarında dalgalanmaları azaltmak adına aldıklar politika önlemleri, dünyanın geri kalanındaki fiyatları yükseltebilmektedir. İç pazarın güçlü bir şekilde izole edilmesi, küresel fiyat dalgalanmalarını daha güçlü şekilde tetikleyebilmektedir

2018 yılıyla 2020/Mayıs ayı gıda fiyatları karşılaştırıldığında aslında dünyada gıda fiyatlarının son 2-2,5 yıldır +/-%5 bant aralığında dalgalandığı, dolayısıyla ciddi oranda değişmediği görülmektedir.

Birçok emtiada olduğu gibi tarımsal emtiaların ticareti de uluslararası piyasalarda ABD Doları ile yapılmaktadır. Doların değer kaybetmesi tarımsal emtia fiyatlarının yükselmesine sebep olurken, doların değer kazanması fiyatların düşmesine sebep olmaktadır. Bu etki, maliyet ya da ikame gibi diğer etkilerden daha hızlı ortaya çıkmaktadır. 2008 yılında gıda fiyatları tarihin en yüksek seviyesine geldiğinde, ABD doları en düşük seviyesindeydi.

Covid 19 pandemi dönemi olarak nitelendirebileceğimiz 2020 yılının ilk beş ayında USD para birimi gelişmekte olan ülke paralarına, az gelişmiş ülke para birimleri gibi görece USD, Euro ve Japon Yeni gibi güçlü paralar dışındaki paralara karşı %15 – 25 gibi çeşitli oranlarda değer kazanmış, görece dünyada bir değer kazanma dönemine girmiştir. Ayrıca üretimin azalması ve lock down/kapanmalar nedeniyle de petrol fiyatları 2019 yılında 2020 yılında pandemi dönemine göre varil başına ortalama 60 dolarlardan 35-40 dolarlara kadar düşmüş, bu da üretim maliyetlerini düşürmüştür. Dolayısıyla, dünyada USD para biriminin güçlenmesinin etkisiyle ve petrol fiyatlarının düşmesi gibi iki an etken aslında gıda fiyatlarını 2020 yılında 2019 yılına göre düşürmüştür. Her ne kadar ülkelerin pandemi döneminde gıda ürünlerine talebi artsa da maliyetlerdeki bu iki temel unsur, gıda fiyatlarının dünyada düşmesine neden olmuştur.  

İhracatçı açısından düşünecek olursak; dünya gıda fiyatlarının USD cinsinden fiyatı yıllar itibariyle ciddi bir değişikliğe uğramadığından pandemi döneminde ülkelerin gıda talebine bağlı olarak ihracat artışı yaşanmasına karşın, USD bazında cirolar, miktar bazında yaşanan talep artışıyla gelmekte, fiyatlarda görülmeyen değişimler, aslında istenilen oranda karları arttırmamaktadır. Karlılığın temeli, ihracat artışından öte, emek maliyetlerinin görece USD/TL kurunun verdiği avantajdan kaynaklamaktadır.

Ülkemizdeki TÜFE sepetinin %22,77’sini oluşturan Gıda ve Alkolsüz içecekler grubunun on iki aylık ortalamalara göre artışı %11,96 olurken, bir önceki yılın aynı ayına göre değişimi %12,87 olmuştur. Dolayısıyla, ortalama olarak ülkemizdeki gıda fiyatları Covid 19 salgın döneminde geçen yılın aynı ayına ve/veya dönemine göre gıda fiyatları ortalama olarak %12 oranında artmıştır. Burada dikkat edilecek olursa, dünya gıda fiyatları USD cinsinden değerleri karşılaştırılırken, ülkemizde ise gıda fiyatlarındaki değişim TL bazında karşılaştırılmaktadır.

Tarımsal üretimin önemli bir girdisi olan motorin fiyatları 2019 yılın Mayıs döneminde ortalama 6,30 TL iken bu 2020/ Mayıs döneminde dünyadaki petrol fiyatlarının düşmesine bağlı olarak 6,02 gibi rakamlara düşmüş yani ortalama % 4,7 gibi bir düşüş yaşanmıştır. Fakat buna karşın dolar kuru Mayıs 2019 döneminde ortama 6 TL civarında iken 2020 Mayıs döneminde ise bu rakam 6,80 TL civarında olmuş ve USD/TL kuru ortalama % 13,3 civarında artmıştır. Görece ülkemizde üretim maliyetleri USD bazında değiştiği göz önüne alındığında motorin fiyatlarındaki %4,7’lik ortalama düşüş ve USD kurundaki ortalama %13,3’lük bir artış göz önüne alındığında ikisinin arasındaki fark kadar zaten % 8,6’lık bir artış gıda fiyatlarında kaçınılmazdır.  Aslında gıda fiyatlarındaki artışın %8,6’lık kısmı USD /TL kurundaki artıştan kaynaklanmaktadır. Ayrıca 2020 yılının ilk beş ayında salgın döneminde tarım ürünleri ihracatındaki artışta, aslında iç piyasada fiyatların bir nebze de olsa yukarıya ivmelenmesine neden olmuştur. Diğer ülkelerin gıda talepleri, ülkemiz tarım ihracatını pozitif etkilemiştir.

Ülkemizde salgın döneminde herhangi bir tarım ürününü arzında herhangi bir sıkıntı yaşanmamış olup, lojistik ve ürün tedariğinden herhangi bir temin sorunu yaşanmamıştır. Pandemi döneminde gıdaya olan hem iç talebin hem de dış talebin artması, döviz fiyatlarındaki dalgalanmalar, kapanmalar gibi faktörleri göz önüne aldığımızda Mayıs 2020 dönemi için açıklanan gıda fiyatlarındaki ortalama %12’lik artışın aslında makul bir artış olduğu söylenebilir. Bu noktada Tarım Bakanlığının pandemi döneminde aldığı tedbirlerin etkili olduğunu ve sessiz sedasız yürüttüğü çalışmaların sahada biz tüketicilerin ihtiyaçlarını karşıladığını, gıda fiyatlarındaki artışın esas kaynağının döviz kurundaki değişim ve maliyet artışları olduğunu söyleyebiliriz.

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar